Ali Sebetci

Ontik Öncelik ve Varlık Hiyerarşisi: Guénon–Schuon Çizgisinde Zaman-Dışı “Önce–Sonra” Kavramı Ali Sebetci I. Giriş: “Önce–Sonra”nın Zamansallaştırıldığı Bir Çağda Ontik Öncelik Problemi Modern zihniyetin metafizik karşısındaki en belirgin zaaflarından biri, “öncelik” kavramını neredeyse bütünüyle zamansal bir sıralamaya indirgemesidir. Gerek felsefî gerek bilimsel söylemde “önce” dendiğinde, çoğunlukla tarihsel olarak daha erken gerçekleşmiş olma, kronolojik ardıllık ya da süreçsel gelişim anlaşılır. Bu alışkanlık o denli yerleşmiştir ki, önceliğin zaman-dışı, ilkesel veya ontik bir anlamı olabileceği ihtimali çoğu zaman hiç düşünülmez. Oysa klasik metafizik geleneğin ve özellikle Guénon–Schuon çizgisinin merkezinde yer alan öncelik anlayışı, zamansal değildir. Burada söz konusu olan, olayların tarihsel dizilimi ya da kronolojik nedensel zinciri değil; varlığın kendi iç düzenine ( ordo entis ) ait bir hiyerarşidir. “Önce” ve “sonra” terimleri,...

Özellikle Müslüman Skolastik Düşüncesi Münasebetiyle * Frithjof Schuon Türkçesi: Ali Sebetci Kutsal kitapların, kaçınılmaz olarak birbirine zıt ve dolaylı –fakat katiyen çelişkili veya çözümsüz değil– verisi üzerine kurulu olan teoloji, bu veriyi mantık aracılığıyla ve genellikle aydınlanmadan çok, coşkulu bir dindarlık haliyle yorumlayan zihnî bir faaliyettir. Bu durum çoğu kez, belli psikolojik ya da ahlaki bağlamlarda şüphesiz elverişli ve etkin olan, fakat saf ve yalın hakikat açısından sınırlayıcı ve hatta sapkın bir takım teorilere yol açar ki ne olursa olsun bu teorileri metafizik seviyede kabul etmek asla mümkün değildir. Müslüman teolojideki "benzetme" (teşbih) ile "soyutlama" (tenzih) arasındaki zıtlık, sözünü ettiğimiz durumun en güzel örneklerinden birini oluşturur. Bazı tenzih savunucuları, Tanrının neredeyse mutlak anlamda bilinemez olduğunu ve her ne kadar Kur’an bir takım yardım sever isimleri Ona atfediyor olsa da bunun ilahi tabiat hak...